Xabier Kintana Urtiagak erabili.com-ean idatzitako artikulu bitxi baten berri ematera natorkizue. Nik galdetuko banu: euskal atsotitzen ordainak zein hizkuntzatan eman dira azken egunotan argitaratu berri den liburu batean? Ziur nago zuetako inork ez lukeela asmatuko (post honen izenburua irakurri gabe, noski!). Bada, hauxe da kontua: Georgiako hiriburuan, Tbilisin, hain zuzen ere, Salome Gabunia georgiar etnologoa eta euskaltzain urgazleak liburu interesgarri bat argitaratu duela zeinetan georgierazko eta euskazko esaera zaharren arteko lotura azpimarratzen saiatzen den.

Salome azken urteotan euskal esaera zaharrak aztertzen eta sailkatzen jardun du, eta oraingoan ia 1200 atsotitz, bilduma zahar eta berrietatik jasoak batu ditu, bakoitzaren ondoan georgierazko itzulpena ezarriz. Horretarako kontuan izan ditu euskal esaeren bilduma asko: 1596.ean Iruñean argitaratua (RS), Garibaik, Oihenartek, Azkuek edota berriki Gotzon Garatek plazaraturikoak, adibidez.

Lanaren izenburua georgieraz Baskur-kartuli paremiologiur paralelebi da (Euskal-kartveliar paremiologi kidetasunak) eta bere sarreran esaera zaharrak nolakoak izaten diren azaltzen digu.

Liburu honen sarreran Salomek esaera zaharrak nolakoak izaten diren azaltzen digu, horien formazko eta mamizko egiturak kontuan harturik, eta horren arabera atsotitzen sailkapena egiten. Iturri nagusiak ere aztertzen ditu, Bibliako Testamentu Zaharrekoak ahantzi gabe. Jakinarazi nahi den kontzeptua edo irakaspena berbera izan arren, herri bakoitzak bere inguruko flora, fauna eta eguneroko bizimodua kontuan izanda, maiz era bereko adibideak birmoldatu ditu, eta horiexek dira Salome Gabuniak azpimarratu nahi izan dituenak, horiexetan, hain zuzen, aurkitzen baita nazio bakoitzaren herri-sen berezia.

Amaitzeko esan, ni ere bat natorrela Kintanarekin horrelako lanen garrantzia azpimarratzean, oihartzun handikoa ez bada ere, gure hizkuntza Euskal Herriko mugak gainditzera laguntzen duen edozein saiakerak gure goraipamena merezi baitu!

Maitek idatzitako artikuluari estuki loturik, Euskadi Literatura sarietan garaile suertatu diren Harkaitz Cano eta Xabier Olasoren berri ematera natorkizue post honetan.

Iaz euskaraz argitaratutako liburu onena iritzi diote epaimahaikoek Cano Lasarteko semeak idatzitako Belarraren ahoari. Liburu honekin batera Julen Gabiriaren Han goitik itsasoa ikusten da , Xabier Montoiaren Blackout eta Juanjo Olasagarreren Ezinezko maletak ziren finalista, euskaljakintza gure blog honetan aztergai izan ditugunak (Han goitik itsasoa ikusten da, Blackout). Dena dela, azkenean, epaimahaiak Canoren aldeko hautua egin du. Ikus finalistak.

«Oso ideia original eta iradokitzailean oinarritzen da Cano eleberri liriko hau antolatzeko. Testua askatasun pertsonal zein kolektiboaren metafora bikaina dela esan genezake, eta aipagarriak direla bere idazkera landu eta dotorea, prosa erabakitsu eta doia. Charles Chaplinen Diktadore handia-ri gorazarre eginez, Historia eta Fikzioa nahastuz, errealitateak ezkutuko geruza ugari dituela iradoki digu egileak».

Azken finean, lanaren “literaturtasuna” azpimarratu du, beraz, bereziki epaimahaiak. Halere, onartu du eztabaida handiak izan dituztela finalisten artean sariduna aukeratzeko. Epaimahaiko kide zen Lourdes Otaegik atzoko ekitaldian esan zuenez, epaimahaian iritzi oso desberdinak egon ziren, azkenean Canoren eleberriaren aldekoa nagusitu bazen ere.

«Eleberri honek duen originaltasuna eta ausardia gustatu zitzaigun. Nik uste liburu honen literariotasuna eta bere hizkera literario bereziki landu hori gailendu zirela epaimahaian. Ez zen aho bateko erabakia izan».

Liburuari berari dagokionean, Belarraren ahoa zer den esan nahi bada, derrigorrez aipatu behar da “iraganeko fikzioa”, horixe baita ipuin luze honen oinarria; gertakari historikoen itzulikatzea da Canoren eleberriaren abiaburua: Alemania nazia II. Mundu Gerra irabazten ari da eta Adolf Hitlerrek, Europa konkistatu ondoren, Ameriketako Estatu Batuak hartuko ditu menpean. Harantz doa orain itsasontzi batean, ontzi horretako gela ilunenean, Charles Chaplin artista preso, “Diktadore Handia” filman irri egin zion pertsonaia huraxe bera. New York-en beste pertsonaia bat ezagutuko dugu, Olivier le Grand izenekoa, askatasunaren estatuaren barnean ihesi etorritako langile goseti bat. Historiari heldu eta aurrerantz, egungo egoerarantz egiten du tira Canok liburu honetan, gauzak birritan bizi ahal balira bezala. Harkaitz Cano beraren hitzetan,

«Greziarrek esaten zutenaren kontra, Monterosok berak esaten zuen bezala, posible da bi aldiz ibai berean bainatzea baldin eta bizikleta bat edo zaldi azkar bat izanez gero eta ibaiaren isuria oso azkarra ez bada».

Batek daki idazle eredugarri honen hitzen esanahia. Bizikleta, zaldi azkarra, ibaiaren isuri motela… liburuaren, historian zehar atzerantz egiteko tresnaren, sinonimo gisa erabiliko ote ditu? Horixe uste dut nik, bederen.

IZENBURUA: Belarraren ahoa.

EGILEA: Harkaitz Cano (Lasarte-Oria, 1975).

ARGITALETXEA: Alberdania.

Sariekin jarraituz, ezin utzi aipatu gabe Xabier Olaso otxandiarrak jasotakoa: Haur eta Gazte Literatura Saria eskuratu du, Pupuan Trapua 86 poemaz osaturiko liburuari esker. Hitz jokoz eta irudiz betetakoak ditugu poemok. Lehen zatikoek helburutzat “jolasa” duten bitartean, bigarren zatikoek “atsedena” sentiarazten digute.

«Liburuak bi zati ditu. Lehenengoari izenburu hau jarri nion: Esna irauteko poemak; eta bigarrenari, Lotarako kanta-kontuak. Bi zati oso ezberdin dira, baina aldi berean osagarriak. Lehenengo horretan, poema laburrak, jostagarriak, hurbilak, bizkorrak daude; izenburuak adierazi nahi duen haritik, loa eragozten duten olerkiak dira. Eta bigarren partean gaia gaua da, gaua eta ametsak».

Olasok «haurren hizkuntza berreskuratu eta honi balioa eman» nahi izan omen dio. Bere hitzetan, «jostagarria eta ozenki irakurri beharrekoa» da Pupuan Trapua.

IZENBURUA: Pupuan trapua.

ARGITALETXEA: Pamiela

Ordea, Olasoren lanaz gain hauek izan ziren finalistak: Javi Cillero (Esne katilu batean ezkutatu egiten zen neska); Arantxa Iturbe (Bi ipotx gure etxeko sofan), Kirmen Uribe (Garmendia errege); eta Patxi Zubizarreta (Atxiki sekretua. Sorginen eskuliburua). Dena dela, beste atalean ez bezala, honetan aho bateko erabakia hartu zuen epaimahaiak.

Azkenik, Euskadi Sariak azaroaren 29an Gasteizen emango direla esatea baino ez.

Bi idazle hauei buruturiko elkarrizketak irakurri nahi izanez gero, jo Euskal literaturara: bi elkarrizketa Harkaiz Canori edota Xabier Olasori buruturiko elkarrizketa.

Aste honetan nire ikasleei aurkeztu diet urtean zehar egin beharreko jarduera bat: euskal autore berri baten lan bat hautatu (nahi dutena), irakurri eta gure blogean idatzi beroni buruzko iritzia, iruzkina, autoreari iradokizunak, beraien ikuspuntua, kritika edo, azken finean, bururatzen zaiena.

Ez dira gutxi izan erreferentziaren bat eskatu dutenak, beraz, aurreko batean Julen Gabiriaren Han goitik itsasoa ikusten da nobelaren berri eman genuen legez, oraingo honetan Xabier Montoiaren Blackout eleberria ezagutzera emango dugu.

Bigarren Mundu Gerran girotua dago ‘Blackout’, naziek hartutako Parisen. Duela bost urte kaleratutako ‘Hezur gabeko hilak’ nobelako Jean Etxegoein pertsonaia ekarri du liburu honetan ere. Liburua ‘Hilen bizimoldea’ izeneko trigologia beteko bigarrena da, eta hirugarrena ere idazten ari da Montoia. Hirugarrenak ‘Elektrika’ izena izango du, eta Aljeriako Gerra garaian kokatua dago. Etxegoien alemaniarren aurkako lubakietan ageri zen ‘Hezur gabeko hilak’ liburuan, hemen berriz, kazetari gisa azalduko da, eta alemaniarrek Frantziara ordena ekarriko dutelakoan dago.

Pixkanaka-pixkanaka obra ezberdinen inguruko informazioa jasoz, agian, euren gustuko batekin topo egingo dute (nik, behintzat, esperantza hori dut!). Baina gatozen harira.
Hurrengo kritika Ibon Egañak BERRIA egunkarirako idatzitakoa da, bertatik atera dut bere osotasunean Egañak idazlanaz pentsatzen duena ezagut dezazuen. Esteka klikatzen baduzue, gainera, nobelaren pasarte bat irakurtzeko aukera izango duzue!

Traizioak

Ez zuen ezer demostratu beharrik Montoiak, baina nobela honekin berriro erakutsi digu euskal narratzaile onenetariko bat dela T.S. Ellioten The Waste Land liburuko poema batek zabaltzen zuen Xabier Montoiaren Hezur gabeko hilak (Susa 1999) nobela, Hilen bizimoldea trilogiako lehena, iradokiz eta aurreratuz nobelan zehar nola trilogian barrena idazleak hizpide izango zuen gaia: gerra dela eremurik idorrena, lurrik mortuena, non desagertzen baita (ala azaleratzen?) jendetasunaren ezaugarri eta adierazgarri oro. Ipar Euskal Herriko eta Frantziako XX. mendeko historiaz egindako irakurketa pertsonala da trilogia hau: I. Mundu Gerra zuen hizpide Hezur gabeko hilak eleberriak, II. Mundu Gerran Petain marexalaren mendeko Frantzian garatzen da Blackout. Biek ere Jean Etxegoien miarriztarra dute protagonista, gerran soldadu lehen nobelan, Paris okupatuan kazetari bigarrenean, eta biek ere gerrak azaleratzen dituen giza ezaugarriak ezaugarrietan makurrenak dituzte aztergai. Aljeriako gerrari eskainitako nobelak itxiko bide du honezkero bi ale eder badituen trilogia.

Gerraren zentzugabea eta iheserako beharra eta ezina ekartzen zituen hizpidera Hezur gabeko hilak liburuak. Gerra den no man´s land mortuak gizakion psikologian, portaeran eta moralean duen eragina aztertzen du Blackout-ek, eta oroz gain, traizioaz dihardu. Judas Iskariotek Jesus Nazaretekoari eginiko traiziotik haste, traizioa etikoki onargarria denaren zerrendan azken postuetan kokatu du mendebaldeko zibilizazioak. Saldukeria da gizakiak izan dezakeen jarreretan makurrenetakoa; fideltasuna, leial izatea, gorenetakoa. Baina gerran, idealak eta ideologiak galdu direnean, helburua irautea denean, traizioa eta saldukeria azaleratzen dira eguneroko jardunean. Jean Etxegoien pertsonaiaren figuran gorpuzten du Montoiak traizioaren ideia. Traizioa maila eta bizitzaren esparru anitzetara eramana: herriari eginiko traizioa, Etxegoien anarkista ohiaren kolaborazionismoan irudikatua, emazteari fideltasunik ezaz eginiko traizioa, gertueneko lagunei, maitaleei eginiko traizioak. Mailaz maila eta gerrak aurrera egin ahala, traizioak blaitzen ditu bizitzaren esparru guztiak. Amaieran, «Harrigarria duk gerla. Norberak duen txarrena agerrarazten dik, goiz ala berant» aitortzen dio Etxegoienek David katuari. Baina gerla egoerak hori ere posible ez ezik, onargarri ere egiten du, Etxegoienen aburuz.«Beti miretsi izan dut gaiztoa, gaizkilea, putakumea. Ez zaizkit gustatzen ile motzeko eta lan oneko mutil gorbatadunak». Hala zioen Bukowskik behin elkarrizketa batean. Eta halatsu Montoiaren lanetan ere, ez dute lekurik mutil zintzo-zuzenek. Traidorearen eta heroiaren gaia, gai klasikoa berritu zuen Borgesek izen bereko ipuinean, baina honezkero gaia ez da heroiaren eta traidorearena, ezpada soilik traidorearena. Blackout lekuko. Bertsio ofizialak dio aliatuak zirela zintzoak, naziak eta kolaborazionistak gaiztoak. Eta, ohikoaz bestera, gaiztoa-ren ikuspegia, traidorearena ematen du idazleak liburuan, baina sekula juzku etikorik eman gabe, irakaspenik emateko asmoetatik urrun. Aspaldi ez dela, orri hauetan irakurri genion egileari berari literaturarenak egin duela etikaren eta juzku moralen morroi baldin bada. Ihes egiten dio morrontza horri Montoiak, literaturaren beregaintasuna eta ahalmena ageriago utziz.

1939 eta 1945. urteen arteko Parisera garamatza gasteiztarraren nobelak, zinema klasikoaren estetikatik edaten duen girotze ongi dokumentatu, sinesgarri eta bikainak lagunduta. Ez da berria Montoiaren lanean pertsonaia euskaldunak sorterritik urrun kokatzea. Aurreko nobelan, Madrilen kokatu zuen Ezenarro gasteiztarra, Baina bihotzak dio bildumako ipuinetako pertsonaia guztiak zeuden sorterritik urrun, eta Frantzian barrena dabil Etxe- goien hala nobela honetan nola aurrekoan. Etxetik urrun, deserrian, deserrotuta beti. Bizitza etengabeko erbestea balitz bezala. Sorterritik urrundu ahala, familia eta jatorrizko ingurua utzi ahala, aurreko izaera ere aldatuz, galduz eta berriak hartuz doaz Montoiaren pertsonaiak, askatasun eremu berriak eta identitate berriak eskuratuz. Barne mugak apurtuz muga fisikoak gainditzeaz bat. Laxatuz doa urrutiramenduarekin batera onargarria eta onartezinaren arteko muga. Parisen dela, Etxegoienek ez du aditu nahi en langue basque abestutako kanturik. Izan zenaren memoriarik gorde nahi ez duelako agian, traditu duena gogora datorkiolako agian. Elkarrizketa biziak, bat-batean ebakitzen diren plano labur-azkarrak, batzuetan thriller kutsua hartzen duen tentsio ongi eramana… Zinematik asko edaten du Blackout-en estetikak. 1999ko Hezurrik gabeko hilak-etik hona, estilo baten definitze eta fintzean sakondu du idazleak, eskuartean duguna bezain emaitza bikaina lortu arte. Prezisioa bilatzen duen estiloa garatzen du nobela berriak, doi-doi beharrezkoa dena agertuz eta liburu batentzat zama baino ez den gainerako guztia ezabatuz, elkarrizketetan bezala deskribapenetan eta narrazioan. Komikian edo film batean bezala, hitzak behar-beharrezkoak direnean soilik paratzen ditu idazleak, esaten ez denaren eta esaten denaren arteko oreka lortuz. Eta hori, oreka zehatz hori, luma trebatu gutxi batzuek baino lor ez dezaketen zerbait da. Ez zuen ezer demostratu beharrik, baina Blackout-ekin berriro erakutsi digu Montoiak maizegi gutxietsia euskal narratzaile onenetariko bat dela. Ibon Egaña

‘BLACKOUT’ Egilea: Xabier Montoia.

Argitaletxea: Susa.Urtea: 2004.

Orrialde kopurua: 180.

Bukatzeko esan beharrean nago aipatutako bi euskal idazleak, Gabiria eta Montoia, Olasagarre eta Canorekin batera, Euskadi Sarietarako hautagai zirela. Eta gaur jakin dut, azkenean, saria Canorentzat izan dela. Dena den, berri honek bere baitan garrantzi handia duenez, beste post baterako utziko dugu…

E-gor komikizalearen blog pertsonala arakatzen nenbilela, neure komiki-pertsonaia gogokoenetarikoa den Asterix-en inguruko artikulu oso interesgarri bat aurkitu dut. Bertan, “Zerua gainera erori zitzaienekoa” izenburua edukiko duen ale berria laster plazaratuko dela dio artikulugileak. Albiste pozgarri hau irakurri orduko, komikizale amorratua den honek ezin izan dio aukerari uko egin, eta beraz, argitalpen berriaren inguruko xehetasunen berri ematea erabaki dut post honetan, euskaljakintzako komikizaleen olgetarako.

Asterixen 33. albumerako plazaratze-data ezarri dute jada: urriaren 14rako izango dugu gure artean. Aurreko aleek ez omen dute lortu aurreikusitako arrakasta, Obelixen galera, Asterix eta Latraviata eta Asterix y lo nunca visto (han eta hemen une ezberdinen harira ateratako istorio laburren bilduma) deituriko azkeen aleek hain zuzen ere. Azken hau, esate baterako, ez omen dute oraindik euskaratu ere egin: guzti hau Goscinny gidoilariaren gabeziari atxikitzen diote askok eta askok. Izan ere, aspaldi batean Goscinny eta Uderzo-ren elkarlanaren fruitu genituen Asterixen istorioak. Beste modu batera esanda, lehendabizikoa gidoiaz arduratzen zen bigarrenak irudiak marrazten zituen bitartean. Bien konbinazioa ezinhobea zen, nor bere lanean bikaina baitzen. Dena dela, 1977an, 51 urte zituela, gidoilaria hil eta Uderzo bera arduratu da ordutik aurrera gidoia eta marrazkiak gauzatzeaz. Askoren ustez, honen marrazkiak itzelak diren arren, Uderzo ez omen da gidoigintzan hain trebea, eta honen ondorioz omen dira kaleraturiko Asterixen azken abenturak hain makalak. Horixe dio Igor Leturia arrasatearrak bere bitakora pertsonalean:

Betidanik Asterix -en zale handia izan banaiz ere, ez pentsa berriak gehiegi pozten nauenik. 1977an René Goscinny gidoilaria hil zenetik, Albert Uderzo marrazkilaria arduratzen da gidoiaz ere, eta sailak asko galdu du geroztik.

Goscinny gidoilari aparta dugu, pertsonaia eta serie oso famatu askoren sortzailea: Asterix-ez gain, Oumpah-Pah , Lucky Luke , Iznogoud , Nikolas Txiki … Inoizko gidoilaririk ezagunenetakoa eta onenetakoa da dudarik gabe, eta Uderzo, marrazkilari ona izanagatik, ez da gidoigintzan haren mailara hurbildu ere egiten. Eta azken aleak (Obelixen galera, Asterix eta Latraviata …) gero eta txarragoak dira. Kiroletako mitoen modura, komiki-sail eder hau ere gorenean zegoenean amaitzen jakin behar zuten, bere gainbehera negargarria ikus ez genezan.

Nik, ordea, primeran deritzot Uderzok Asterixen abenturak plazaratzen jarraitzeari: Latraviata, esate batereko, ez da munduko istoriorik onena, zer axola du horrek baina? Nik neuk irakurri dut jada, eta Goscinny-Uderzo konbinaketaren ondorio ziren istorioak baino kaskarrakoa den arren, entretenigarria da erabat, beti ere, ene ikuspegi xumetik. Izan ere, ziur bere lana amaitutzat jotzeko diru adina irabazi duela jada Asterixi esker, baina hor daukagu ale berriak plazaratzen. Hori bai, interesgarria litzateke Asterix alde batera utzi gabe bere proiektu eta komiki propioak burutzearen aukera, baina nire uste apalean, ez lukete Uderzo modu horretan kritikatu beharko. Egia da Asterixen abenturak gainbehera bat jasaten ari direla, baina ezin dugu gainbehera horrengatik gidoilari berria gaitzetsi.

Salmenten hariari helduz, beherakada hori saltzapenetan ere igartzen ari omen da, aurretik esan bezala, azken aleak ez baitira espero bezainbeste saldu. Esan beharra dago, hori konpontzeko eta inoizko salmentarik handiena lortzeko asmoz, promozio kanpaina mediatiko ikaragarria ospatu dutela: ale berriaren argitalpenaren albistea mundu osora zabaldu nahi izan dute kanpaina horren bidez. Ekinaldi honen barruan inauguratu zen etzi Bruselan Le monde, miroir d’Astérix izeneko erakusketa erraldoia, pertsonaiari inoiz eskaini dioten handiena (450.000 €-ko aurrekontua zuen!!!), eta bertan eman zen jakitera ale berriaren izenburua.

Euskarazko bertsioari dagokionean, artikulu honen izenburuan adierazi bezala, Zerua gainera erori zitzaienekoa edo halako zerbait izango litzateke alearen errotulua, baina euskaraz aterako duten berririk ez dugu oraingoz… Espainiako blogetan 300.000 ale gaztelaniaz eta 50.000 katalanez aterako direla omen diote, baina euskara ez dute aipatu ere egiten… honen berri emango dizuet zerbait jakin bezain pronto.

Azkenik, artikulu honekin erlazionaturiko bi kontu interesgarri kontatuko dizkizuet, Igor arrasatearraren blogean aurkitutakoak, jakingura handia duzuenontzat.

Uderzo daltonikoa da eta kolorista batek laguntzen dio albumak marrazterakoan.

Uderzoren konpainiak izena “ix”-ekin amaitzen duten IKTko hainbat enpresa alemaniar (ugari daude, Unix dela-eta alde batetik eta “ix” “ics” bezala —electronics, mechanics— ahoskatzen delako bestetik) auzitara eraman ditu , bere jabegokoak diren “Asterix” eta “Obelix” marka komertzialei konpetentzia edo kalte egiten dielakoan.

Oharra: neu bezala, Asterixen jarraitzaile sutsu zaretenok, ez zaitezte geratu helbide hau bisitatu gabe: jokoak, foroak, informazioa… guztia Asterix eta bere lagunen inguruan!!

Atal berri honetan toki ezberdinetatik lortzen ditudan argitalpen berrien kritikak, idazleei egindako elkarrizketak, literaturari buruzko albisteak, eta abar ipiniko ditut. Ea zuen gustukoa den zerbait topatzen duzuen eta liburu horiek irakurri edo idazle horiei buruzko informazio gehiago lortzea animatzen zareten!
Ondorengoa, Gema Lasarte Leonetek Berrian egindako kritika duzue.

Fronterarik gabeko nobela

Egiteko modua du idazlan honek altxorrik handienetakoa. Gabiriak espazioak, denborak, istorioak nahiz protagonistak nahi duen gisan erabili ditu.

Julen Gabiriaren bigarren nobela honetan barrena sartzeko, eraiki dion egiturari bi aipu egingo dizkiot. Esango nuke idazlan honek duen altxorrik handienetakoa egiteko modua duela. Gabiriak espazioak, denborak, istorioak nahiz protagonistak nahi duen gisan erabili ditu.

Egiturak bi alde ditu. Lehena Euskal Herrian gertatzen dena, eta bigarrena Italiako Ponte a Ema herrian. Lehen atalean, irakurleak narrazioaren nondik norakoa aurkitu behar du; bestela, ez da Ponte a Emara iritsiko. Denboran nahiz espazioan etengabeko saltoak egiteak arrisku hori du, irakurlea bidean galtzea, eta horren jakitun da Gabiria. Argi dago Livornoko haizeaz disfrutatzeko Gabiriak irakurlea lanean jarri nahi duela. Iñarrituren 21 gramo pelikula dakarkit gogora liburu honek, teknika aldetik, jakina; filmak etengabe atzera-aurrerako saltoak ditu, planoak nahiz sekuentziak sarri errepikatzen ditu, eta azkenean ikuslea narrazio teknikaren pare-parean jartzea lortzen du zuzendariak.Narrazio teknika ez ezik, hizkuntzaren erabilera aipatu behar da. Egia eta fede aberatsa dela.

Lehen esan ez badut ere, kontakizuna Euskal Herrian gerra aurreko urteetan hasten da, eta II. Mundu Gerra bitarteko Italian garatzen da. Oso ondo egokitu du hizkuntza Gabiriak gerra garaira. Hizkuntzaren erabilpena bera narrazioaren beste ezaugarria da. Protagonistek beren hizkuntza propioa dute. Gerrak emozioen hizkuntza du: erbestera doazen umeen amena, eguraldiarenaÉ: «Aurreko egunetako laino eta euriak aproposago ziren gertatuko zena gertatzeko, baina eguraldiak ez du ulertzen politikaz, are gutxiago gerraz». Bestalde, protagonista bakoitzari tamainako hizkuntza jantzi dio, Gino Bartaliri, Romanetori, Martin Alberdiri eta Signora Mariari. Bizikletaren semantikaren erakustaldia ere bada nobela.Orain arte esan dugu oreka narratiboan narrazio teknikek nahiz hizkuntzak beren lekua dutela. Beste ezaugarri nagusietakoa erritmoa dugu. Bizikletak ematen dio erritmoa eta lotura nobelari. Lauan azkar doa, eta maldak igotzen moteldu egiten da. Erritmo azkarra lortu du Julen Gabiriak. Hitz juxtuekin eta esaldi motzekin aritu da. Lehen esan legez, askotan sekuentziak kameraz grabatu ditu eta berriro berrikusten ditu.

Protagonistei dagokienez, ez dago protagonista nagusirik. Herri oso bat da protagonista. Bakoitzak bere iraultza txikia egiten du gerraren aurka. Gerra da gai zentrala, gerrak darama Roman, gerora Romaneto izango dena, Euskal Herritik, Frantzian barrena Italiara. Eta gerraren aurrean itsasoa sujeritzen da. Itsasoa poza eta satisfazioa da. Sinbologiaz eta emozioz kargatua dago liburua. Gerrak nostalgia eta tristezia pizten ditu edonorengan. Beste gaia txirrindularitza da. Gabiriak txirrindularitza ikusteko bi era eskaintzen dizkigu. Oscarren bidez ziklismoaren epika erakusten digu, baina plano berean Lukak paisaiak ikusten ditu. Batek pantailan goi aldera begiratzen du eta besteak txirrindularien hanketara. «Galibierrek, zati horretan, malda beldurgarria dikazaltzen dio Oscarrek. Tontorretik itsasoa ikusiko da igual ondorioztatu du Lukak». Nik sekuentzia hori gerrak dakarrenaren aurrean nobelak hartzen dituen bi ikuspegietara luzatuko nuke. Bata, ihesa, erbestea, mina eta beste egoera gordin horretan gauzak hobeto egiteko gogoa. Gino Bartali txirrindulari handiaren bizikleta juduen paper faltsuak gordeta eramateko baliagarri izango da nobelaren amaiera aldera.Jauziz osaturiko narrazioa aitzakia besterik ez da protagonista asko eta istorio magiko gehiago kontatzeko. Han goitik itsasoa ikustera animatzen denak tropelean sartu baino lehenago saltoka ibili beharko du, baina gailurrean fronterarik gabeko itsasoa ikusi edo irakurriko du. g Gema Lasarte Leonet.

‘HAN GOITIK ITSASOA IKUSTEN DA’

Egilea: Julen Gabiria.
Bisitatu bere bloga: Lagun batek esan dit lagun batek esan diola

Argitaletxea: Elkar.Urtea: 2004.

Orrialde kopurua: 232.

Julen Gabiriari buruz zertxobait gehiago jakin nahi izanez gero, irakur ezazue berriak idazleari egindako elkarrizketa.